Mỗi năm, Cuộc thi Nghiên cứu khoa học, kỹ thuật cấp quốc gia dành cho học sinh trung học lại mang đến nhiều dự án sáng tạo đáng chú ý: từ các mô hình robot, giải pháp nông nghiệp thông minh đến những ý tưởng trong lĩnh vực vật liệu mới, y sinh. Tuy nhiên, sau mỗi cuộc thi luôn tồn tại một câu hỏi lớn hơn: làm thế nào để những ý tưởng khoa học ấy không dừng lại ở một sân chơi học thuật, mà tiếp tục được nuôi dưỡng và phát triển trong môi trường nghiên cứu thực sự? Làm thế nào để những câu hỏi khoa học đầu tiên của tuổi trẻ có cơ hội lớn lên, trở thành tri thức và giải pháp cho xã hội?
Các trường Đại học công nghệ hàng đầu thế giới luôn ưu tiên việc phát hiện tài năng sớm
Nuôi dưỡng tài năng khoa học từ sớm – trách nhiệm của giáo dục
Ở nhiều quốc gia có nền khoa học phát triển, việc phát hiện và bồi dưỡng tài năng khoa học từ sớm đã trở thành một chiến lược dài hạn. Các chương trình nghiên cứu dành cho học sinh phổ thông, sự kết nối giữa nhà trường với các đại học nghiên cứu và viện khoa học giúp những ý tưởng ban đầu của học sinh có cơ hội phát triển thành các dự án nghiên cứu thực sự.
Tại Việt Nam, Cuộc thi Nghiên cứu khoa học, kỹ thuật dành cho học sinh trung học trong nhiều năm qua đã góp phần phát hiện nhiều gương mặt trẻ có tiềm năng nghiên cứu.
Tuy nhiên, theo PGS. TS. Chu Cẩm Thơ – Phó Tổng Giám đốc Đại học Phenikaa, thách thức lớn nhất hiện nay không nằm ở việc thiếu ý tưởng, mà ở khoảng trống giữa giáo dục phổ thông và môi trường nghiên cứu chuyên nghiệp. “Làm chủ khoa học không có con đường tắt. Một nền khoa học mạnh không thể chỉ được xây dựng bằng cơ sở vật chất, mà phải bắt đầu từ những khối óc có đam mê nghiên cứu và được kích hoạt đúng thời điểm,” bà nhận định.
Theo bà, thời điểm “kích hoạt” đó thường nằm ngay trong giai đoạn phổ thông, khi sự tò mò khoa học và khả năng sáng tạo của học sinh đang ở giai đoạn mạnh mẽ nhất.“Ở lứa tuổi học sinh, các em có một nguồn năng lượng sáng tạo rất lớn. Đây là giai đoạn tốt nhất để hình thành tư duy khoa học và phương pháp nghiên cứu. Nếu chúng ta bỏ lỡ giai đoạn này, chúng ta có thể bỏ lỡ cả một thế hệ nhà khoa học.”
Khi đại học mở cửa cho những ý tưởng khoa học trẻ
Học sinh giới thiệu về dự án tại Cuộc thi Khoa học, kỹ thuật học sinh trung học
Một trong những cách để thu hẹp khoảng trống đó, theo nhiều chuyên gia giáo dục, là tăng cường sự kết nối giữa trường phổ thông và các cơ sở nghiên cứu, đặc biệt là các trường đại học, đại học định hướng nghiên cứu.
Vòng chung kết Cuộc thi Nghiên cứu khoa học, kỹ thuật cấp quốc gia năm học 2025–2026 được tổ chức tại Đại học Phenikaa. Theo PGS. TS. Chu Cẩm Thơ, việc đăng cai cuộc thi không đơn thuần là một hoạt động tổ chức sự kiện, mà còn phản ánh cách một đại học nghiên cứu nhìn nhận vai trò của mình trong hệ sinh thái khoa học. “Đại học không nên là một ‘tháp ngà’ chỉ giảng dạy lý thuyết. Đại học cần mở cửa để những ý tưởng khoa học của học sinh có thể tiếp cận với môi trường nghiên cứu thực sự,” bà nói.
Tại đây, học sinh không chỉ trưng bày và bảo vệ dự án mà còn có cơ hội tiếp cận trực tiếp với môi trường nghiên cứu hiện đại, trải nghiệm hệ thống phòng thí nghiệm và tìm hiểu cách các nhà khoa học triển khai các dự án khoa học.
Việc mở rộng cánh cửa của đại học đối với học sinh trung học, phổ thông không chỉ giúp các em hiểu rõ hơn về hành trình nghiên cứu khoa học, mà còn góp phần thu hẹp khoảng cách giữa giáo dục phổ thông và môi trường học thuật chuyên sâu.
Một ý tưởng khoa học có thể bắt đầu từ lớp học, nhưng để trở thành tri thức khoa học, nó cần được kiểm chứng và phát triển trong phòng thí nghiệm, dưới sự dẫn dắt của những nhà khoa học và trong một hệ sinh thái nghiên cứu thực thụ.
Tinh thần phụng sự của Phenikaa Group trong phát triển giáo dục
Phát hiện tài năng chỉ là bước khởi đầu. Thách thức lớn hơn là làm sao để những tài năng đó tiếp tục được nuôi dưỡng trong một hệ sinh thái khoa học bền vững. Với tinh thần phụng sự và khát vọng đóng góp cho sự phát triển bền vững của xã hội, Phenikaa Group luôn xác định giáo dục và khoa học – công nghệ là nền tảng quan trọng để kiến tạo tương lai.
Xuất phát từ tầm nhìn đó, Tập đoàn đã đầu tư mạnh mẽ và lâu dài cho Hệ thống Giáo dục Phenikaa từ bậc phổ thông đến sau đại học, bao gồm Trường Phổ thông Liên cấp Phenikaa (Phenikaa School) và Đại học Phenikaa. Đây không chỉ là một hệ thống giáo dục, mà còn là một môi trường nuôi dưỡng thế hệ trẻ Việt Nam trở thành những công dân tri thức, sáng tạo và sẵn sàng hội nhập toàn cầu.
Hệ thống giáo dục Phenikaa được phát triển theo định hướng tiêu chuẩn quốc tế, khuyến khích đổi mới sáng tạo và phát triển tư duy khoa học. Tại đây, học sinh – sinh viên được khuyến khích đặt câu hỏi, khám phá tri thức và biến ý tưởng thành những giải pháp có giá trị cho cuộc sống.
Tại Phenikaa School, các chương trình giáo dục như STEM, ICT và các dự án học tập liên môn giúp học sinh hình thành tư duy khoa học, khả năng sáng tạo và năng lực giải quyết vấn đề ngay từ sớm.
Trong khi đó, Đại học Phenikaa phát triển theo mô hình đại học nghiên cứu, với hệ thống hơn 100 phòng thí nghiệm và trung tâm nghiên cứu trong các lĩnh vực như vật liệu tiên tiến, trí tuệ nhân tạo, xe tự hành, y sinh… Sinh viên có cơ hội tham gia vào các nhóm nghiên cứu từ sớm, tiếp cận các dự án khoa học thực tế và phát triển ý tưởng thành các sản phẩm hoặc startup công nghệ.
Những nỗ lực này góp phần xây dựng một môi trường học thuật năng động, nơi tri thức được tạo ra, chia sẻ và ứng dụng vào giải quyết những vấn đề của xã hội.
Từ một cuộc thi đến hành trình khoa học dài hạn
Sinh viên trong một giờ thực hành nghiên cứu, thí nghiệm tại Đại học Phenikaa (đơn vị thành viên của Tập đoàn Phenikaa)
Một cuộc thi khoa học có thể chỉ diễn ra trong vài ngày, nhưng với nhiều học sinh, đó có thể là điểm khởi đầu cho một hành trình dài hơn – hành trình bước vào thế giới nghiên cứu và sáng tạo tri thức.
Thông qua việc đồng hành và đăng cai Cuộc thi Nghiên cứu khoa học, kỹ thuật cấp quốc gia, Phenikaa Group mong muốn góp phần tạo ra những cơ hội để các ý tưởng khoa học của học sinh được tiếp tục phát triển trong môi trường học thuật và nghiên cứu chuyên nghiệp.
Đó cũng chính là cách Tập đoàn thực hiện tinh thần phụng sự của mình: đầu tư cho giáo dục, khơi dậy niềm say mê khoa học, và góp phần nuôi dưỡng thế hệ những nhà khoa học, kỹ sư và nhà sáng tạo của tương lai.
Bởi đôi khi, tương lai của khoa học không bắt đầu từ những phòng thí nghiệm lớn, mà từ chính những câu hỏi rất giản dị của tuổi trẻ – nếu những câu hỏi ấy được lắng nghe, được trao cơ hội và được đặt trong một môi trường đủ tốt để lớn lên.
