Trong những năm gần đây, phát triển bền vững, ESG và Net Zero đã trở thành những định hướng chiến lược của nhiều doanh nghiệp trên thế giới cũng như tại Việt Nam. Tuy nhiên, để biến những mục tiêu đó thành hiện thực đòi hỏi nhiều hơn những cam kết trên giấy hay những khẩu hiệu truyền thông. Điều quan trọng nhất là những hành động cụ thể, được thực hiện mỗi ngày trong từng công đoạn sản xuất.
Với định hướng phát triển bền vững và mục tiêu Net Zero vào năm 2050, nhà máy sản xuất hóa chất Phenikaa xác định rằng mỗi sáng kiến tiết kiệm năng lượng, mỗi cải tiến công nghệ và mỗi ý tưởng đổi mới sáng tạo đều là một bước tiến trên hành trình hiện thực hóa cam kết đó.
Đề tài cải tiến chương trình điều khiển nhằm tối ưu tiêu hao khí gas tại Nhà máy sản xuất hóa chất Phenikaa là một minh chứng rõ nét. Không đầu tư thêm thiết bị, không thay đổi kết cấu cơ khí, chỉ bằng việc nghiên cứu, phân tích và tối ưu chương trình điều khiển, nhóm kỹ sư đã giúp giảm khoảng 33,2% lượng khí gas tiêu thụ trên mỗi tấn sản phẩm, mang lại giá trị làm lợi khoảng 1,4 tỷ đồng trong năm 2025 và ước tính khoảng 6 tỷ đồng mỗi năm khi nhà máy vận hành ở công suất thiết kế 24.000 tấn sản phẩm/năm.
Nhưng điều đáng tự hào hơn cả không nằm ở những con số. Đó là minh chứng rằng tinh thần đổi mới sáng tạo và khát vọng làm chủ công nghệ của đội ngũ vận hành đang được hiện thực hóa bằng những hành động thiết thực, góp phần xây dựng một nền sản xuất xanh, hiệu quả và bền vững.
Làm chủ công nghệ là không ngừng hoàn thiện công nghệ
Ngay từ giai đoạn đầu tư xây dựng, dây chuyền sản xuất của Nhà máy được thiết kế trên cơ sở công nghệ do chính đội ngũ kỹ sư của Công ty nghiên cứu và phát triển. Để hiện thực hóa các yêu cầu công nghệ thành một dây chuyền công nghiệp hiện đại, Công ty đã hợp tác với đơn vị tư vấn thiết kế của Nhật Bản có nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực hóa chất. Sự kết hợp giữa năng lực nghiên cứu công nghệ trong nước và kinh nghiệm thiết kế quốc tế đã tạo nên một dây chuyền vận hành ổn định, an toàn và hiệu quả ngay từ những ngày đầu.
Tuy nhiên, với đội ngũ kỹ sư của Nhà máy, công nghệ không phải là một thành quả bất biến. Hoàn thành một dự án không đồng nghĩa với việc công nghệ đã đạt đến giới hạn. Mỗi ngày vận hành đều mang lại thêm dữ liệu, thêm kinh nghiệm và thêm những cơ hội để tiếp tục tối ưu. Đó cũng chính là tinh thần của làm chủ công nghệ: không chỉ tạo ra công nghệ, mà còn liên tục hoàn thiện công nghệ bằng chính tri thức và kinh nghiệm tích lũy trong quá trình sản xuất.
Khởi đầu từ một câu hỏi rất giản dị
Là người trực tiếp theo dõi từng mẻ sản xuất, từng chu trình gia nhiệt và từng chỉ số tiêu hao năng lượng, chúng tôi luôn trăn trở với một câu hỏi: “Liệu hệ thống còn có thể vận hành hiệu quả hơn nữa?” Chính câu hỏi ấy đã mở đầu cho hành trình nghiên cứu kéo dài trong nhiều năm.
Từ việc phân tích dữ liệu vận hành, đánh giá đặc tính của hệ thống, nghiên cứu nguyên lý điều khiển đến việc xây dựng các phương án thử nghiệm, mọi công việc đều được thực hiện với mục tiêu duy nhất: giảm tiêu hao năng lượng nhưng tuyệt đối không ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm.
Đổi mới sáng tạo luôn đi cùng trách nhiệm
Đằng sau mỗi thay đổi của chương trình điều khiển là trách nhiệm rất lớn. Mỗi mẻ sản xuất của Nhà máy có giá trị lên tới khoảng 2 tỷ đồng. Một thay đổi thiếu tính toán có thể ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm, làm gián đoạn sản xuất hoặc gây thiệt hại rất lớn. Chính vì vậy, trước mỗi lần điều chỉnh chương trình, nhóm nghiên cứu đều tiến hành phân tích nguyên lý hoạt động của hệ thống, đánh giá các kịch bản rủi ro, xây dựng phương án dự phòng và thử nghiệm từng bước trước khi triển khai trên dây chuyền sản xuất.
Tinh thần đổi mới sáng tạo không đồng nghĩa với mạo hiểm. Đó là sự sáng tạo được xây dựng trên nền tảng của dữ liệu, tư duy khoa học và trách nhiệm đối với mỗi sản phẩm được tạo ra.
Hai giai đoạn cải tiến – Một hành trình không ngừng tối ưu
Khác với nhiều giải pháp tiết kiệm năng lượng phải đầu tư thêm thiết bị hoặc cải tạo dây chuyền, đề tài này chỉ tập trung vào tối ưu phần mềm điều khiển.
Giai đoạn 1 – Tái cấu trúc chương trình điều khiển
Sau quá trình nghiên cứu phân tích dữ liệu, chúng tôi xây dựng lại cấu trúc chương trình điều khiển theo hướng phù hợp hơn với đặc tính thực tế của hệ thống. Kết quả, lượng gas tiêu thụ trên mỗi tấn sản phẩm giảm khoảng 17,5%, trong khi chất lượng sản phẩm và độ ổn định của dây chuyền vẫn được duy trì.
Nhiều sáng kiến thường kết thúc khi mục tiêu đã đạt được. Nhưng với chúng tôi, thành công của giai đoạn đầu lại là điểm khởi đầu cho những câu hỏi tiếp theo “Liệu hệ thống đã thực sự tối ưu chưa”
Giai đoạn 2 – Tối ưu sâu các tham số điều khiển
Trong gần một năm tiếp theo, dữ liệu vận hành tiếp tục được thu thập và phân tích. Từng tham số điều khiển được đánh giá, hiệu chỉnh và kiểm chứng nhiều lần trước khi áp dụng. Kết quả, mức tiêu hao khí gas tiếp tục giảm thêm khoảng 19% so với sau giai đoạn cải tiến thứ nhất.
Sau hai giai đoạn cải tiến liên tiếp, lượng khí gas tiêu thụ trên mỗi tấn sản phẩm đã giảm khoảng 33% so với trước đây, hoàn toàn không thay đổi bất kỳ kết cấu cơ khí nào và gần như không phát sinh chi phí đầu tư. Đây là minh chứng rõ ràng cho giá trị của đổi mới sáng tạo dựa trên tri thức và sự am hiểu hệ thống.
Giá trị không chỉ nằm ở con số tiết kiệm hôm nay
Hiệu quả của đề tài không dừng lại ở mức tiết kiệm năng lượng trong một thời điểm. Đây là loại cải tiến tạo ra giá trị trong mọi mẻ sản xuất. Mỗi tấn sản phẩm được sản xuất với mức tiêu hao khí gas thấp hơn đều tiếp tục tạo ra lợi ích kinh tế và môi trường. Trong năm 2025, sáng kiến đã mang lại giá trị làm lợi khoảng 1,4 tỷ đồng. Khi Nhà máy vận hành ở công suất thiết kế 24.000 tấn sản phẩm mỗi năm, giá trị làm lợi ước tính đạt khoảng 6 tỷ đồng mỗi năm. Hiệu quả này được duy trì trong nhiều năm, giá trị tích lũy sẽ ngày càng lớn, đồng thời góp phần giảm đáng kể lượng nhiên liệu hóa thạch tiêu thụ và lượng phát thải khí nhà kính.
Net Zero không còn là khẩu hiệu
Tại Nhà máy, Net Zero được bắt đầu từ những việc rất cụ thể. Đó là tiết kiệm từng đơn vị năng lượng. Đó là tối ưu từng công đoạn sản xuất. Đó là giảm từng mét khối khí gas tiêu thụ. Mỗi mét khối khí gas được tiết kiệm đồng nghĩa với việc giảm thêm một phần nhiên liệu hóa thạch được sử dụng và giảm thêm một phần phát thải ra môi trường. Đó chính là những hành động thiết thực nhất để hiện thực hóa chiến lược ESG và mục tiêu Net Zero của Công ty. Những kết quả đạt được từ đề tài cho thấy phát triển bền vững không còn là những khẩu hiệu truyền thông, mà đã được cụ thể hóa bằng các giải pháp kỹ thuật có thể đo lường được, đánh giá được và tạo ra giá trị thực cho doanh nghiệp cũng như cho môi trường.
Đổi mới sáng tạo bắt đầu từ những người dám đặt câu hỏi
Có người cho rằng đổi mới sáng tạo phải bắt đầu từ những công nghệ mang tính đột phá hoặc những khoản đầu tư rất lớn. Nhưng câu chuyện của đề tài này cho thấy điều ngược lại. Đổi mới sáng tạo có thể bắt đầu từ một câu hỏi rất giản dị: “Liệu hôm nay chúng ta có thể làm tốt hơn hôm qua?” Chính tinh thần không bằng lòng với hiện trạng, sự kiên trì nghiên cứu từ thực tiễn sản xuất và khát vọng làm chủ công nghệ đã tạo nên những kết quả mang lại giá trị hàng tỷ đồng mỗi năm mà gần như không cần đầu tư thêm thiết bị. Đó cũng chính là văn hóa mà Công ty đang từng bước xây dựng: mỗi cán bộ, kỹ sư đều có thể trở thành người khởi nguồn cho những cải tiến mới, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh, phát triển bền vững và hiện thực hóa mục tiêu Net Zero bằng những hành động cụ thể trong công việc hằng ngày.
“Làm chủ công nghệ là hành trình không ngừng đổi mới hoàn thiện nó bằng chính tri thức để tạo ra nhiều giá trị hơn cho doanh nghiệp, cho xã hội và cho một tương lai xanh.”
